Hout is een materiaal dat alomtegenwoordig is in onze interieurs, zowel in de bouw als in de inrichting. Het wordt gebruikt in allerlei soorten meubels: van tafels en stoelen tot bedden en kleerkasten… Het wordt geprezen om zijn vele kwaliteiten, maar ook omdat het op verschillende manieren kan worden bewerkt. Dankzij de diversiteit aan boomsoorten op onze planeet is er hout met zeer uiteenlopende uiterlijke kenmerken beschikbaar . Wanneer het op ambachtelijke wijze en zo ruw mogelijk wordt bewerkt, ontstaat er een product van hoge kwaliteit met een rustieke uitstraling. Hout is een edele grondstof die iedereen, althans oppervlakkig, kent, maar waarvan de productie heel wat verrassingen in petto heeft. In dit artikel stellen we u de verschillende houtsoorten en hun kwaliteiten voor, evenals de manieren waarop ze worden bewerkt.
Een grote verscheidenheid aan houtsoorten met unieke eigenschappen
De loofbomen
Loofbomen vormen de meerderheid op het grondgebied, aangezienze ⅔ van het Franse bos uitmaken. Een overvloedige grondstof die wordt gebruikt voor de bouw van dakconstructies of meubels, omdat het houtsoorten zijn met erkende kwaliteiten op bouwgebied.Een van de meest gebruikte houtsoorten in deze categorie is eikenhout, afkomstig van de meest voorkomende en gerenommeerde boom in Frankrijk en zelfs internationaal (zie ons artikel over de houtmarkt). Het is een lichte, harde en zware houtsoort die uiterst robuust is. Het wordt gebruikt voor de bouw van constructies voor binnen en buiten, en in de schrijnwerkerij.
Beuk is de op één na meest voorkomende houtsoort in Frankrijk. Het heeft een homogene structuur en wordt voornamelijk gebruikt in de meubelmakerij. In tegenstelling tot eikenhout is dit een zeer gewaardeerde houtsoort voor binnengebruik vanwege zijn fijne nerf. Een andere veelgebruikte loofhoutsoort is de populier. Dit is een lichte, zachte, maar zeer sterke houtsoort. Om deze houtsoort optimaal te benutten, wordt het vooral gebruikt bij de productie van multiplex (zie volgend punt). Tot de categorie loofhout behoren ook onder andere de kastanje, de es, de kersenboom en de walnoot, om er maar een paar te noemen.
Naaldbomen
Naaldbossen maken een derde uit van de Franse bossen. Naaldhout wordt op grote schaal gebruikt in de bouw, voor multiplex en houtvezelplaten, en is goedkoper en gemakkelijker te bewerken. Bovendien groeit het snel, maar is het minder dicht dan loofhout; dat is dan ook het belangrijkste verschil. Zoals hierboven vermeld, zijn naaldbomen dus coniferen, waarvan de spar de bekendste is. Deze komt vooral voor in bergachtige gebieden. De spar wordt overigens veel gebruikt als kerstboom. Het is een zachte, homogene en zeer lichte houtsoort. De prijs is vrij voordelig.
Daarnaast is er de grove den, een veelgebruikte, overvloedige en gemakkelijk te bewerken houtsoort. Het is hard en compact, en de kleur varieert van lichtgeel tot roodbruin. Tot slot is er onder de overige naaldbomen de spar, die vergelijkbare eigenschappen heeft als de twee voorgaande, namelijk: een zacht, goedkoop en overvloedig aanwezig hout dat veel wordt gebruikt in de bouw , bijvoorbeeld voor dakconstructies. Andere bekende naaldbomen zijn de douglasspar, de lariks en de zeeden.
Er is een enorme verscheidenheid aan boomsoorten, die soms door elkaar kunnen worden gehaald omdat sommige zo op elkaar lijken. Toch krijgen bepaalde boomsoorten op bepaalde gebieden de voorkeur boven andere. Om een duidelijker en algemener overzicht te krijgen, bestaat er een classificatiesysteem dat is onderverdeeld in vier categorieën. Elke categorie omvat houtsoorten op basis van hun dichtheid, van de lichtste tot de hardste:
- Klasse 1 of A: hier gaat het om lichte houtsoorten zoals populier, den en spar
- Klasse 2 of B: betreft mooie houtsoorten voor meubels, zoals notenhout, berkenhout of teakhout
- Klasse 3 of C: dit zijn zeer stevige houtsoorten, zoals eiken, beuken, essen en acacia
- Klasse 4 of D: omvat de meest duurzame houtsoorten, zoals donkere acacia, ceder of wengé
De kwaliteit van het hout
We spreken over dichtheid om houtsoorten te classificeren, maar wist u dat de groeisnelheid ook van belang is? Hoe langzamer een boom groeit, hoe robuuster hij namelijk is. Dit geldt vooral voor loofbomen. Naaldbomen daarentegen worden beschouwd als minder sterk, omdat ze sneller groeien. Maar er zijn nog andere criteria die van invloed zijn op de kwaliteit van het hout, zoals de groeiomstandigheden of het seizoen waarin de boom wordt gekapt. Zelfs de maancyclus speelt een rol, omdat deze de watercirculatie in het hout beïnvloedt.(1) Het is ook mogelijk om houtsoorten op kleur te classificeren, maar daar bestaat geen „officiële“ indeling voor. Eenmaal gekapt wordt het hout verwerkt voor zeer uiteenlopende toepassingen, afhankelijk van de eigenschappen en de behoeften. Hoewel hout als een gezond materiaal wordt beschouwd, kan het na verwerking giftige stoffen bevatten. Het hangt allemaal af van hoe het wordt verwerkt.
Houtverwerking: wisselende kwaliteit
Hout kan op allerlei manieren worden bewerkt om verschillende kwaliteiten en afwerkingen te verkrijgen. Dit noemen we: houtpanelen – het basismateriaal dat in de timmerindustrie wordt gebruikt. Afhankelijk van het type paneel variëren de prijs en de duurzaamheid. We zullen ons concentreren op panelen die bestemd zijn voor de meubelproductie.
Multiplex
Multiplex bestaat uit op elkaar gelijmde houtlagen. De dikte van de plaat varieert afhankelijk van het aantal lagen en de dikte van de gebruikte houtlagen. De meest gebruikte houtsoort bij dit proces is populier. De manier waarop multiplex is vervaardigd, garandeert homogeniteit, water- en brandbestendigheid, naast het lichte gewicht en de veelzijdigheid. In tegenstelling tot ruw hout reageert multiplex niet op vocht of temperatuurschommelingen.Het is vrij milieuvriendelijk, aangezien de houtsoorten die voor de productie worden gebruikt voornamelijk afkomstig zijn uit duurzaam beheerde bossen (populier, den, beuk…). Bovendien kost de productie van multiplex weinig energie. We mogen echter niet vergeten dat er lijm wordt gebruikt om de houtlagen aan elkaar te hechten. Dit is niet onbelangrijk wat betreft de uitstoot van VOS. Gelukkig zijn er natuurlijke lijmen op waterbasis beschikbaar.Een stukje geschiedenis…De methode van multiplexplaten zou al in het oude Egypte zijn gebruikt, net als in het oude Rome, waar het werd gebruikt voor de vervaardiging van schilden. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd multiplex, omdat het een licht en stabiel materiaal is, gebruikt in de luchtvaart. (2)
Gelamineerd hout
Gelamineerd hout (BLC) bestaat uit lamellen van massief hout die in de richting van de vezels, dus in de breedte of lengte, aan elkaar zijn gelijmd en waarvan de dikte varieert van 33 tot 45 mm. Hiermee kunnen indien nodig zeer lange stukken van meerdere meters worden vervaardigd. Gelamineerd hout vormt een goed alternatief voor massief hout, zoals we later zullen zien (in de timmerindustrie wordt het overigens beschouwd als „massief hout“). Het is bovendien zeer gewild in de meubelsector dankzij zijn grote weerstand tegen vervorming, die zelfs groter is dan die van massief hout.Tot de houtsoorten die het meest worden gebruikt voor de vervaardiging van dit materiaal behoren spar, eik, beuk en ook grove den. Esthetisch gezien zijn de met elkaar verbonden lamellen zichtbaar. Men moet dit unieke aspect dus kunnen waarderen. Daar staat tegenover dat erop moet worden gelet dat het bewerken van gelamineerd hout wordt uitgevoerd door professionals die geschikte en niet-giftige producten gebruiken. Als de lamellen slecht zijn verlijmd, kan dit leiden tot problemen met schimmel- of insectenplagen.
- Agglomeraat: Dit is een mengselvan houtsnippers, zaagsel en ander hergebruikt plantaardig afval, dat onder zeer hoge temperaturen wordt samengepersten vervolgens met lijm wordt gebonden. Hiervoor wordt synthetische of natuurlijke hars gebruikt. De dikte varieert van 3 tot 50 mm. Bijna 80 % van de kastmeubels is gemaakt van spaanplaat. Je komt het werkelijk overal tegen.Het is een zeer goedkoop materiaal, zacht en dus gemakkelijk te doorboren. Maar je moet er voorzichtig mee werken om te voorkomen dat het barst. Het is niet erg robuust en is niet goed bestand tegen zware belastingen. Men moet zich ook informeren over het gebruikte bindmiddel, dat schadelijk kan zijn voor de gezondheid, zoals formaldehyde. ( Zie artikel over vervuiling binnenshuis.)Omdat het er niet erg esthetisch uitziet, wordt het vooral gebruikt voor de minst zichtbare onderdelen van het meubilair.
- MDF (Medium Density Fiberboard) of medium: MDF is een spaanplaat die bestaat uit vezels van loof- of naaldhout. Het is zeer glad en homogeen, omdat het niet de oneffenheden vertoont die kenmerkend zijn voor ruw hout. Het is een zeer sterk materiaal , omdat het bij het zagen nauwelijks breekt en weinig reageert op vocht en temperatuurschommelingen. Het wordt gewaardeerd om zijn lage prijs en is gemakkelijk te bewerken, dat wil zeggen: te schilderen, te vernissen, te zagen, te schuren…Net als spaanplaat moet MDF echter voorzichtig worden geboord om scheuren te voorkomen.
Een van de nadelen is dat het vrij gemakkelijk krast. Maar het wordt vooral gebruikt voor planken in kasten of ladekasten. Tot slot bevat MDF ook formaldehyde, wat een probleem vormt voor de luchtkwaliteit binnenshuis, met name voor doe-het-zelvers die worden blootgesteld aan giftig stof. Daarom is het raadzaam om een masker te dragen bij het zagen van deze plaat.
- Melamine: Melamine is een afwerking die wordt aangebracht op spaanplaat of MDF-platen. Het betreft een decoratieve folie die is geïmpregneerd met thermisch hechtende hars (melamineformaldehyde). Melamineplaten worden gebruikt voor meubels. Dankzij de coating zijn ze gemakkelijker schoon te maken dan andere platen. Ze bieden talrijke mogelijkheden om meubels naar eigen smaak aan te passen . Maar ook hier geldt dat de aanwezigheid van formaldehyde ervoor zorgt dat ze een bron van binnenhuisvervuiling vormen. Hoewel ze praktisch en voordelig zijn, is het helaas niet gezond om meubels met melamineplaten aan te schaffen.
Massief hout Meubels van massief hout zijn het resultaatvan de bewerking van ruw hout, waarbij de natuurlijke eigenschappen behouden blijven. Het is de minst bewerkte houtsoort. Het is authentiek en tijdloos. Dankzij zijn duurzaamheid is het een edel en waardevol meubelstuk. Dat is overigens ook te zien aan de prijs: het is vrij duur. Door zijn unieke karakter en duurzaamheid is het een luxueus meubelstuk dat op de tweedehandsmarkt kan worden doorverkocht of van generatie op generatie kan worden doorgegeven. Het is een levend materiaal dat met de seizoenen mee verandert, waardoor het uiterlijk na enkele jaren kan veranderen. Of dit fenomeen zich voordoet, hangt af van de gebruikte houtsoort, de luchtvochtigheid, de lichtinval waaraan het wordt blootgesteld en de temperatuurschommelingen. Net zoals er een indeling bestaat van houtsoorten op basis van hun dichtheid, bestaat er ook een classificatie die ditmaal betrekking heeft op de vochtbestendigheid van het hout:
- Klasse 1: Droog hout voor gebruik binnenshuis. Vochtgehalte van minder dan 20%
- Klasse 2: Droog hout dat af en toe wordt blootgesteld aan een vochtigheidsgraad van meer dan 20%
- Klasse 3: Hout waarvan de vochtigheidsgraad vaak hoger is dan 20%
- Klasse 4: Houtsoorten die bestand zijn tegen voortdurend contact met een vochtigheidsgraad van meer dan 20%
- Klasse 5: Zeer duurzame houtsoorten die in contact mogen komen met zeewater. Nu weet u meer over de soorten houten panelen die in de meubelindustrie worden gebruikt. U kunt dus eens goed naar de meubels in uw huis kijken en raden van welk hout ze zijn gemaakt en hoe ze zijn ontworpen. Maar hoe vindt u, gezien al deze factoren, uw weg en hoe kunt u zich zo inrichten dat u optimaal profiteert van de kwaliteiten van het hout?
De belangrijkste selectiecriteria voor een meubelstuk
U beschikt al over veel informatie over houtsoorten en de manier waarop deze kunnen worden bewerkt (hoewel we hiermee nog niet alles hebben behandeld). Ons doel is om u ervan bewust te maken dat elke aankoop gevolgen heeft: of het nu gaat om gezondheid, het milieu, ethiek of alle drie tegelijk. Wij raden u aan te kiezen voor duurzaam en gezond. Hierbij moet u rekening houden met verschillende criteria:
De stevigheid
Elke houtsoort heeft interessante eigenschappen, maar wordt niet altijd optimaal benut. Een eenvoudige regel: hoe minder het materiaal is bewerkt, behandeld of geverfd, hoe edeler het is. Het zijn vaak juist de materialen van mindere kwaliteit die moeten worden bewerkt en aangevuld met producten die vaak schadelijk zijn. Daarom verdient massief hout de voorkeur, als u zich dat kunt veroorloven. De duurzaamheid ervan staat buiten kijf, want we hebben allemaal wel een voorbeeld van een oud familiemeubelstuk dat nog in uitstekende staat verkeert. Als u zich geen nieuw meubel kunt veroorloven, kunt u ook tweedehands meubels vinden, op voorwaarde dat u zeker bent van uw aankoop. Maar van de andere beschikbare houtpanelen wordt gelamineerd hout aanbevolen, omdat dit van goede kwaliteit en voordeliger is. Multiplex is ook een goed alternatief, na gelamineerd hout. Op voorwaarde dat deze panelen zijn vervaardigd door professionals die zo natuurlijk mogelijke producten gebruiken .
Afwerkingsproducten
Vrijwel alle producten worden verbeterd, bewerkt of beschermd met afwerkingen op basis van verf, vernis, lijm of was. Dat is normaal, want deze zijn onmisbaar voor de duurzaamheid van de producten. Helaas zijn het vaak juist deze stoffen die VOS en dus vervuiling veroorzaken. Wij raden u aan om, net zoals u dat bij een ingrediëntenlijst zou doen, u te informeren over het soort producten dat wordt gebruikt. Sommige zijn giftiger dan andere, en sommige zijn onschadelijk (bijvoorbeeld natuurlijke producten op waterbasis). Vraag de fabrikanten hoe hun meubels worden vervaardigd. Hoe meer transparantie er is over het productieproces en de gebruikte stoffen, hoe geruststellender dat is.
De herkomst
Een andere regel om rekening mee te houden: de herkomst van het product. Daarvoor moet je het land van productie achterhalen en de voorkeur geven aan korte toeleveringsketens. Zoals je hebt gezien, heeft Frankrijk geen gebrek aan bossen, zozeer zelfs dat het hout daar erg gewild is in China en de VS, die grote hoeveelheden inkopen (zie artikel: de meubelmarkt). De kennis van en het bewerken van hout is een erkende vakkennis. Kies voor bedrijven die samenwerken met lokale ambachtslieden of, indien mogelijk, rechtstreeks met de ambachtslieden zelf. Zo bent u verzekerd van meubels die met passie zijn gemaakt en van opmerkelijke kwaliteit zijn .
De esthetiek
Tot slot het laatste criterium, en niet het minst belangrijke: de esthetiek. Het is normaal dat het gekozen meubelstuk u bevalt en harmonieus in uw interieur past. Als u van hout houdt, houdt u waarschijnlijk ook van de rustieke en warme uitstraling ervan. Meubels met een sober ontwerp zijn een veilige keuze om te voorkomen dat u er te snel op uitgekeken raakt, en kunnen worden aangevuld met externe elementen zonder dat dit ten koste gaat van de kwaliteit. Lichte houtsoorten zijn erg populair omdat ze in de Scandinavische stijl passen. Ze zijn over het algemeen makkelijker te combineren, omdat de vloeren vaak ook licht van kleur zijn. Maar dit is geen vaste regel; het combineren van verschillende tinten kan een prachtig resultaat opleveren. We hopen dat u door dit overzicht meer hebt geleerd over houtbewerking en de ongelooflijke verscheidenheid ervan.
Bij KIPLI is hout een zeer gewaardeerd materiaal, omdat het voldoet aan alle criteria die wij stellen: het is gezond, duurzaam, hernieuwbaar en tijdloos. Daarom wordt een deel van ons meubilair uitsluitend verfraaid met dit natuurlijke materiaal. In dit tijdperk van wegwerpartikelen pleiten wij voor de duurzaamheid van producten door materialen op ambachtelijke en lokale wijze te bewerken.
Geciteerde bronnen→ ( 1) Boek: *La vie solide: La charpente comme éthique du faire*→ (2) http://www.lecontreplaque.com/le-contreplaque/histoire-dune-performance/