Gezien het enorme aanbod op de matrassenmarkt kan het lastig zijn om te bepalen welke matras het beste bij ons past. De argumenten die talrijke kwaliteiten benadrukken – zowel wat betreft het comfort als de gezondheidseigenschappen van de matras – getuigen van veel vindingrijkheid. Zozeer zelfs dat men soms gaat twijfelen aan de eigen behoeften (die meestal heel eenvoudig zijn), om uiteindelijk te kiezen voor een product dat is vervaardigd met de allernieuwste „geavanceerde“ technologieën. Als er nog steeds twijfel bestaat over de keuze van het comfort, is er één argument dat altijd aanslaat: de biologische matras.
Biologische producten zijn enorm populair, in de eerste plaats op het gebied van voeding: er zijn hele schappen en winkels aan gewijd. Maar ook andere alledaagse producten volgen geleidelijk deze trend. Dit is een argument dat consumenten geruststelt, want voor velen zou het de garantie zijn dat ze een gezond, milieuvriendelijk en zelfs ethisch verantwoord productin handen hebben… Een keurmerk dat andere, even deugdzame keurmerken zou omvatten… Maaris een matras met het biologische keurmerk dan een garantie voor kwaliteit? Dat is niet zo vanzelfsprekend, en dat gaan we in dit artikel bekijken.
Wat verstaat men onder een biologische matras?
Voordat we het over biologische matrassen hebben, willen we eerst even uitleggen wat een biologisch product precies is. Om te mogen aangeven dat een product biologisch is, is het essentieel om een bijbehorend keurmerk te verkrijgen, zoals bijvoorbeeld: het keurmerk voor biologische landbouw of AB-keurmerk, het Euroleaf-keurmerk (een keurmerk van de Europese Unie dat ook betrekking heeft op biologische landbouw), of GOTS voor katoen in textiel. Deze keurmerken garanderen dat de gecertificeerde biologische ingrediënten zijn geteeld zonder gebruik van giftige stoffen.
Vanuit dat uitgangspunt is het dus mogelijk om alle traagschuimmatrassen of synthetische matrassen, waarvan de grondstof afkomstig is van aardolie, uit te filteren. Hier weten we natuurlijk dat het onmogelijk om een biologische matras gaat. Overblijven dus de andere, gemaakt van natuurlijke materialen die verbouwd kunnen worden of afkomstig zijn van veeteelt: wol, katoen, aloë vera of latex, om de meest voorkomende te noemen. In deze gevallen zijn er talrijke certificeringen die de gezondheid van deze producten bevestigen, waaronder keurmerken voor biologische landbouw.
Ja, maar er is een probleem: een matras bestaat niet uit slechts één materiaal of één soort grondstof. Er is wat men de ‘kern’ noemt, die het hart van de matras vormt. Alleen al voor dit onderdeel worden er vaak meerdere materialen gebruikt. Daarbij komt nog de hoes, die bestaat uit de tijk en de vulling. We hebben dus een eindproduct dat bestaatuit verschillende onderdelen met een uiteenlopende herkomst. De term ‘biologisch’ kan dan ook ten onrechte worden gebruikt zodra slechts één onderdeel van de matras biologisch gecertificeerd is. Maar moeten we, om zeker te zijn van een gezond product, dan niet breder kijken naar het product, de productie ervan en de mate waarin het natuurlijk is? Is ‘natuurlijk’, dat we overal tegenkomen, zo heel anders dan ‘biologisch’?
Het verschil tussen een biologische matras en een natuurlijke matras
Een natuurlijk product bestaat uit grondstoffen uit de natuur. Dat spreekt voor zich, maar het is goed om dit vanzelfsprekende feit nog eens te benadrukken. Net als bij ‘biologisch’ wordt de term ‘natuurlijk’ veel gebruikt, omdat het een sterk verkoopargument is om klanten aan te trekken. Laten we eerlijk zijn: het komt zelden voor dat een matras in zijn geheel voor 100% uit natuurlijke materialen bestaat. Maar het is normaal dat merken de positieve kanten van hun matrasmodellen benadrukken. Als we echter wat beter kijken – naar de productie, de componenten, hun herkomst en of ze al dan niet zijn behandeld, gekleurd of gebleekt – merken we dat het natuurlijke aspect veel minder aanwezig is dan het lijkt.
Bovendien worden matrassen onderworpen aan verschillende behandelingen, zoals behandelingen tegen huisstofmijt, bacteriën, schimmels of brand. Deze laatste worden bekritiseerd omdat ze hormoonverstorende stoffen bevatten (zie artikel over binnenhuisvervuiling). Biologische keurmerken kunnen ook worden gezien als een garantie voor natuurlijkheid, aangezien het om landbouw gaat. Net als andere certificeringen die niet specifiek over ‘bio’ gaan, maar wel garanderen dat er geen giftige stoffen in de matras zijn gebruikt. We zullen er verderop enkele bespreken. Het verschil tussen de termen ‘bio’ en ‘natuurlijk’ is dus vrij vaag, aangezien het bij beide gaat om het bevorderen van eigenschappen die gezond zijn voor het lichaam, de woonomgeving en het milieu.
Voor de meest kritische en veeleisende onder ons kan dit kleine verschil een probleem vormen. In dat geval zou men grondige vergelijkingen moeten maken tussen de verschillende zogenaamde biologische of natuurlijke matrassen om eventuele afwijkingen op te sporen. Een laatste argument kan de doorslag geven bij de keuze voor het ene product boven het andere: het ecologische potentieel ervan.
Is een biologische matras per definitie milieuvriendelijk?
Zoals eerder vermeld, is een biologische matras zelden volledig biologisch, van de kern tot de hoes. Maar kan zo’n matras dan toch milieuvriendelijk zijn? Ook hier zijn er nuances. Ten eerste is de definitie van wat milieuvriendelijk is breed. Om meer duidelijkheid te scheppen, hebben we voor matrassen het milieuvriendelijke karakter gedefinieerd aan de hand van vier belangrijke criteria: - de mate van natuurlijkheid van de samenstelling,
- de milieu-impact van de productie ervan, met inbegrip van de CO₂-voetafdruk,
- eventuele bewerkingen en behandelingen die VOS kunnen vrijgeven
- en de mogelijkheid om het aan het einde van zijn levensduur te recyclen of te vernietigen zonder het milieu te vervuilen
Wat het eerste punt betreft, kunt u letten op de vermeldde keurmerken en certificeringen, naast de samenstelling (als er geen onbegrijpelijke of onbekende woorden in staan, is dat meestal een goed teken).
Wat het tweede punt betreft, hangt alles af van de mate van transparantie van het merk over het productieproces. Maar het sluit deels aan bij het eerste punt wat betreft het natuurlijke of biologische aspect, waarbij geen pesticiden worden gebruikt en de biodiversiteit wordt gerespecteerd. Wat de CO₂-voetafdruk betreft, ligt het echter ingewikkelder, omdat je moet weten waar de grondstoffen vandaan komen en waar de producten worden vervaardigd. In het verlengde daarvan kun je meer te weten komen over punt drie en de manier waarop de producten worden vervaardigd, evenals over eventuele bewerkingen. Tot slot denken we daar pas aan wanneer we een nieuwe matras moeten kopen, maar ook de levensduur van je matras speelt een rol.
En terecht, want matrassen zijn een belangrijke bron van vervuiling.Een matras waarvan de materialen recyclebaar of biologisch afbreekbaar zijn, is een belangrijk criterium om als milieuvriendelijk te worden beschouwd. De argumenten die worden aangevoerd rond de begrippen ‘bio’, ‘natuurlijk’ of ‘milieuvriendelijk’ moeten daarom met een korreltje zout worden genomen. Een biologische matras is niet per se de meest milieuvriendelijke of de gezondste. Ook al geeft dit aan dat ten minste een bepaald percentage van de samenstelling zonder giftige stoffen is geteeld. Om meer duidelijkheid te krijgen, fungeren andere certificeringen als aanvullende indicatoren, maar zijn deze wel voldoende?
Zijn certificeringen een voldoende garantie voor kwaliteit?
Om de natuurlijke aard van een product aan te tonen, bestaan er ook certificeringen die bovendien verschillende aspecten omvatten, waaronder de ethische en ecologische aspecten van het product tijdens het productieproces.
Voor natuurlatex bestaan er bijvoorbeeld verschillende certificeringen, zoals QUL – een Duitse certificering voor 100 % natuurlatex die zonder pesticiden wordt geteeld en geen conserveermiddelen of andere VOS bevat. De Eurolatex-certificering garandeert eveneens het gebruik van 100 % natuurlatex die wordt geteeld met inachtneming van de arbeidsomstandigheden van de mensen die bij de toeleveringsketen betrokken zijn. Ten slotte is er de Eco-Institut-certificering, die garandeert dat het latexschuim vrij is van stoffen en emissies die schadelijk zijn voor de gezondheid.
Deze certificeringen zijn net zo streng als de biologische certificeringen. Ze zijn ook net zo betrouwbaar. Men moet er dus op letten dat ze betrekking hebben op het grootste deel van de matras, en niet slechts op een klein percentage van de samenstelling. Om aan te tonen dat de termen ‘biologische matras’ of ‘natuurlijke matras’ misbruikt kunnen worden, is het voorbeeld van latex veelzeggend. Een matras kan niet voor 100 % uit natuurlijke latex bestaan, omdat er chemische vulkanisatiemiddelen nodig zijn om de vloeibare latex om te zetten in schuim, en deze middelen maken ten minste 3 % van de samenstelling uit. Het maximaal mogelijke percentage latex is 97 %. Wist u dat het is toegestaan om de benaming ‘100% natuurlijke latexmatras’ te gebruiken vanaf 85% natuurlijke latex in de kern?
Zou u het verschil kunnen zien tussen een matras met 85% en een met 97% natuurlijk latex? Ja, maar alleen door de technische specificaties grondig te bestuderen of door navraag te doen bij het merk. Niet iedereen doet dat. Daardoor zijn de marketingargumenten rond een biologische of natuurlijke matras helaas uitgehold.
De tips om de juiste natuurlijke matras te kiezen, zijn in de eerste plaats om de voorkeur te geven aan materialen van natuurlijke oorsprong met een eenvoudige samenstelling: bijvoorbeeld 100% latex of wol. Deze materialen zijn over het algemeen niet behandeld, omdat ze van nature huisstofmijtwerend, antibacterieel en brandvertragend zijn.Kijk ook naar de samenstelling van de hoes en de vulling. Informeer naar het land van herkomst om je ecologische voetafdruk te beperken en ervoor te zorgen dat de werknemers onder goede arbeidsomstandigheden werken. En tot slot: informeer naar de verschillende certificeringen die bij het product horen.
Vanuit praktisch oogpunt is een hoes die los van de kern kan worden verwijderd en gewassen, een niet te verwaarlozen voordeel.
Aarzel niet om via hun communicatiekanalen vragen te stellen aan de merken voor meer informatie.
Natuurlijk,
Kipli