Als we het over vervuiling hebben, denken we in de eerste plaats aan het verkeer, pesticiden of de landbouwsector. Helaas houdt het daar niet op. Al onze dagelijkse handelingen hebben op grotere of kleinere schaal een impact op het milieu. En dat geldt ook voor ons digitale leven. De digitale vervuiling, aangewakkerd door een ongebreidelde consumptie van digitale inhoud, neemt namelijk steeds verder toe. Het wint terrein en baart steeds meer zorgen vanwege de snelle groei ervan. Van e-mails en streaming tot sociale media die het videoformaat promoten en de ontwikkeling van 5G: digitale technologie is alomtegenwoordig in ons leven en blijft dus niet zonder gevolgen. Digitale ecologie is daarom in opkomst om de negatieve effecten van overconsumptie van IT-apparatuur en online content tegen te gaan.
Digitale vervuiling: alomtegenwoordig en zorgwekkend
Hoewel de gevolgen van onze consumptiepatronen op het gebied van voedsel, kleding, cosmetica of vervoer bij de meerderheid bekend zijn, zijn die van de digitale wereld nog niet volledig doorgedrongen in het dagelijks bewustzijn. En dat is niet voor niets: het is een onderwerp dat nog te weinig aan bod komt en dat slechts schuchter wordt aangekaart. Toch blijkt uit de meest recente gegevens van het ADEME ( Agentschap voor Milieu en Energiebeheer) dat digitale vervuiling wereldwijd 3,5 % van de broeikasgasemissies vertegenwoordigt (1,5 keer meer dan het luchtvervoer) en 2,5 % van de CO₂-voetafdruk in Frankrijk.
Volgens schattingen van de onderzoekscommissie van de Senaat inzake de ecologische voetafdruk zullen de broeikasgasemissies van de digitale sector tegen 2040 naar verwachting bijna 7 % bedragen .
Dit betreft in de eerste plaats de fysieke apparatuur (telefoons, beeldschermen, computers, tablets)… vanaf het ontwerp met zeldzame grondstoffen, waarvan de winning veel energie kost en de natuurlijke hulpbronnen uitput, tot het transport, het gebruik en het einde van de levensduur. Helaas geldt: hoe technologisch geavanceerder een digitaal product is, hoe groter de impact op het milieu. Zo geeft het ADEME aan dat er 800 kg grondstoffen nodig zijn voor de productie van een computer van 2 kg. Bovendien wordt geschat dat er 80 keer meer energie nodig is om 1 gram van een smartphone te produceren dan voor 1 gram van een auto.
Het recyclen van slimme apparaten is geen eenvoudige zaak. Ze zijn namelijk vaak dunner en onopvallender, met name smartphones, waardoor de materialen waaruit ze bestaan moeilijker te scheiden zijn.
Ook het internet blijft niet achter. Digitale inhoud groeit in een razend tempo. E-commerce, video’s, chatdiensten, streaming… Volgens een onderzoek van Médiamétrie brengen Fransen gemiddeld 2 uur en 25 minuten per dag door op het internet. Tel daar het kantoorwerk en de communicatie via chatdiensten en e-mail tijdens het thuiswerken bij op, en de tijd die men achter het scherm doorbrengt, is enorm.
De CO₂-voetafdruk van online video behoort tot de grootste in de digitale sector. Volgens The Shift ProjectzijnVoD, pornosites en websites zoals YouTube goed voor 1% van de wereldwijde uitstoot van broeikasgassen.
Datacenters zijn locaties waar computernetwerken en opslagruimtes worden beheerd. Wereldwijd is het energieverbruik van alle datacenters samen hoger dan dat van Frankrijk. Met de opkomst van telewerken en verbonden apparaten is de uitbreiding ervan onontbeerlijk. Daarbij moet worden opgemerkt dat 40% van de energie die deze datacenters verbruiken, wordt gebruikt voor de koeling ervan.
Wat e-mails betreft: we ontvangen er elke dag, met name via nieuwsbrieven. Naar schatting wordt 80% van de e-mails niet geopend. E-mails die heel vaak voor onbepaalde tijd in onze mailboxen blijven staan. Dat komt neer op tussen de 10.000 en 50.000 e-mails die per Fransman onnodig worden opgeslagen. Een nieuwsbrief staat gelijk aan ongeveer 10 g CO₂, en bij een e-mail met een bijlage loopt dit cijfer op tot 4 tot 50 g CO₂, afhankelijk van de grootte.
Ten slotte wakkert de komst van 5G de bezorgdheid nog verder aan, want in december 2020 meldde een rapport van de Hoge Raad voor het Klimaat dat de uitrol ervan de CO₂-voetafdruk van de digitale sector met 18 tot 45 % zou doen toenemen.
De juiste gewoontes aannemen om digitale duurzaamheid te bevorderen
Iedereen moet letten op zijn of haar gebruik van digitale producten en digitale inhoud: zowel professionals als particulieren. Digitaal matig gebruik is mogelijk, zowel op het werk als thuis, zonder dat dit ten koste gaat van het gebruiksgemak van het internet.
Alle e-mails die niet worden verwijderd, worden op de servers opgeslagen. Om dit te voorkomen, moet u regelmatig uw e-mailbox opschonen door verouderde nieuwsbrieven en alle afgehandelde e-mails die niet hoeven te worden gearchiveerd te verwijderen, en natuurlijk ook spam. Door u af te melden voor nieuwsbrieven die u niet meer interesseren, voorkomt u dat uw e-mailbox onnodig vol raakt.
Laat je niet verleiden om je smartphone te vaak te vervangen als deze nog werkt en er geen echte noodzaak is om over te stappen. Helaas laten we ons soms verleiden tot verandering, puur voor het plezier van een nieuw product, maar het optimaliseren van de levensduur van je apparaten is tegenwoordig een belangrijke ecologische daad. Volgens gegevens van het ADEME liggen er in Frankrijk tussen de 54 en 100 miljoen werkende telefoons in onze lades. Dit bewijst dat er nog een grote stap vooruit moet worden gezet. Denk aan de tweedehandsmarkt door de telefoon(s) die je niet meer gebruikt te verkopen.
Wat de browse-ervaring betreft, is het uitschakelen van het automatisch afspelen van video’s op sociale media een extra stap in de richting van een meer ethische consumptie.
Er zijn nog andere, niet-verplichte gewoontes die je in het dagelijks leven kunt toepassen, zoals het sluiten van internet-tabbladen die je niet gebruikt, of het 's nachts uitschakelen van de internetmodem.
We mogen de impact van deze kleine gebaren niet onderschatten; ze worden belangrijk als veel mensen ze in praktijk brengen.