Muziek, dat fysische fenomeen van geluidsgolven dat zo universeel is dat het over de hele wereld bekend is en gewaardeerd wordt. Ongeacht het genre of het tijdperk kan muziek ontspannend, rustgevend, stimulerend of deprimerendzijn …Volgens componist Richard Wagner„begintmuziekwaar de kracht van woorden ophoudt“. Muziek heeft niet alleen invloed op onze emoties, maar werkt ook in op fysiologisch vlak, op het vegetatieve zenuwstelsel en op het hormonale systeem. Door te luisteren naar muziekstukken die ons zenuwstelsel kalmeren of onze hartslag vertragen, wordt muziek zo een bondgenoot van een goede nachtrust.
Welke effecten heeft geluid op onze hersenen?
De waarneming van muziek hangt samen met verschillende processen in de hersenen. De verwerking van de geluidsgolf vindt plaats in de hersenstam. Het is dus niet helemaal juist om te zeggen dat we met onze oren naar muziek luisteren – we luisteren naar muziek met ons hoofd! De akoestische informatie wordt in het binnenoor omgezet in impulsen en doorgegeven aan andere hersengebieden. In de primaire auditieve cortex vindt de extractie van de akoestische kenmerken plaats. Volgens psycholoog en neurowetenschapper Stefan Koelsch, auteur van het boek „Brain and Music“ („Hersenen en muziek“), zijn er slechts 12 tot 100 milliseconden nodig om de toonhoogte, de klankkleur of de intensiteit te bepalen! Hij stelt zelfs vast dat deze informatie sneller wordt doorgegeven dan taal.
Aan de hand van de duur van deze geluidsstroom kunnen we andere elementen bepalen, zoals het ritme of de intensiteit. Dit hele proces verloopt onbewust. De regulering van de ademhaling vindt plaats in de hersenstam, op dezelfde plek waar we muziek waarnemen.
Als we onze ademhaling willen vertragen om na een drukke dag weer tot rust te komen zonder ons te verliezen in ademhalingsoefeningen, luister dan gewoon naar muziek met langzame, ontspannende ritmes! Door ’s avonds naar rustige (weinig dynamische) muziek te luisteren, kun je in een fase van voor-slaap terechtkomen. Maak je geen zorgen, klassieke muziek, die vaak wordt bestempeld als ontspannende achtergrondmuziek, is niet het enige muziekgenre dat je deze voordelen biedt. Je vindt al onze suggesties in de “Kipli-relaxplaylist”.
Beter slapen dankzij de ontspannende werking van muziek
U heeft vast wel eens ervaren dat pijn in het lichaam ’s nachts erger wordt, dat uw angsten toenemen en dat alles bij het ontwaken minder ernstig lijkt. In 2019heeft de Wereldgezondheidsorganisatie de gezondheidsvoordelen van muziek ( en kunst in het algemeen)officieel erkend . Muziek vermindert angst en pijn doordat het inwerkt op het endocriene systeem. Bovendien verhoogt muziek de aanmaak van dopamine, endorfine en oxytocine, neurotransmitters die essentieel zijn voor ons gevoel van welzijn en waarvan het gehalte tijdens onze slaap bijzonder laag is. Het luisteren naar ontspannende muziek voor het slapengaan kan het deel van de middenhersenen activeren dat de aanmaak van opioïden in gang zet, en u zo betere nachten bezorgen.
Als we het woord‘ontspannend’gebruiken, is dat niet puur om marketingredenen. Het ritme van een nummer kan ook invloed hebben op onze hartslag en deze vertragen. Wetenschappers hebben de gunstige invloed van muziek op onze lichaamsfuncties aangetoond – dat is de reden waarom we gaan dansen of bewegen als we naar ritmische of melodieuze muziek luisteren. Omgekeerd kan muziek ook een effect hebben op onze hartslag: het kan deze vertragen en ons voorbereiden op rust, of zelfs op het inslapen. In 2017 organiseerde de Philharmonie de Paris een concert met de Berlijnse componist Max Richter, getiteld „Sleep“, waarbij het publiek werd uitgenodigd om kussens en dekbedden mee te nemen om het effect van ritmes op de slaap te ervaren. De muziek van Richter is bedoeld om acht uur lang liggend naar te luisteren. Sophie Schwartz, universitair hoofddocent neurowetenschappen aan de Universiteit van Genève, merkt op dat „de effecten van de melodische kwaliteit van muziek op de slaap nog niet goed bekend zijn. We weten daarentegen wel dat zintuiglijke prikkels, waaronder eenvoudige geluiden, de hersenactiviteitsritmes kunnen opwekken die kenmerkend zijn voor het in slaap vallen en de slaap.”
In haar laboratorium voert Schwarz een onderzoek uit waarbij ze gebruikmaakt van een bed dat de slaper langzaam heen en weer wiegt, en constateert ze dat deze sneller in slaap valt en langer in de diepe slaapfase blijft. Tijdens deze fase vertonen de neuronen een zeer gesynchroniseerde activiteit.“We denken dat muzikale ritmes waarschijnlijk hetzelfde effect hebben op de slaapritmes”, zegt ze tegen Le Figaro.
Beste praktijken om de gunstige effecten van ontspannende muziek op de slaap te optimaliseren
Om van de heilzame werking van muziek te kunnen profiteren, moeten we de term‘ontspannend’wat nauwkeuriger gebruiken. Muziek wordt als rustgevend beschouwd wanneer ze langzaam is, met een tempo van 60 tot 80 bpm (slagen per minuut). Het tempo sluit zo aan bij dat van de hartslag en brengt deze terug naar een rustniveau. U kunt ook een methode voor muziektherapie uitproberen die is ontwikkeld door muziektherapeut Stéphane Guétin om ziekenhuispatiënten verlichting te bieden. Deze therapie is gebaseerd op variaties in ritme en melodie. Probeer eens over te schakelen van muziek met een snel tempo (80 bpm) naar langzamere nummers, waarbij u het tempo geleidelijk afbouwt, totdat u zich meer ontspannen voelt.
Welk muziekgenre geeft ons de meeste rust? Ontspannende muziek die ideaal is om in te slapen en tot rust te komen, moet een langzaam, zacht ritme en een aangename melodie hebben. Er is dus geen standaardmuziek; kies nummers op basis van je eigen smaak en wat je leuk vindt, en stel zo je eigen ontspannende muziek samen. Muziektherapeuten raden langzame jazz met zang, softpop, lounge, chill-out of new age aan, evenals de grote meesterwerken uit de klassieke muziek. Zodra je je afspeellijst hebt samengesteld, hoef je alleen nog maar in bed te gaan liggen, je ogen te sluiten en je ademhaling te kalmeren, zodat je hartslag en die van de muziek synchroon lopen. Laat je meevoeren naar dromenland…
De ontspanningsplaylist van Kipli – nummers voor een goede nachtrust
Om je wat inspiratie te geven (ieder zijn smaak!!), volgt hier onze selectie van ontspannende nummers waarmee je kunt genieten van een rustige avond, zodat je makkelijker in slaap valt en de kwaliteit van je slaap verbetert. Probeer het eens!